Tabeladan başlayan, insanla anlam kazanan ilişkiler

/ Muhatap Düşünce Masası  /
………. Mahir Mazhar ……….

“Kardeş” kelimesi, yan yana yazıldığı her isme bir yakınlık duygusu taşır.

Aynı evde büyüyen iki insanı anlatır.

Zor zamanda birbirinin yanında duranları…

Bazen de aralarında hiçbir kan bağı olmadığı hâlde aynı yolu paylaşanları.

Bir şehrin yanına geldiğinde ise kelimenin alanı büyür.

Çünkü artık yalnız iki insan değil; iki şehir, iki kültür, iki hafıza ve binlerce hayat yan yana gelir.

Kardeş şehir fikrinin asıl dikkat çekici tarafı da belki burada başlıyor.

Bir belediye meclisinde alınan karar, yıllar sonra iki şehir arasında insanların, kurumların, fikirlerin ve tecrübelerin birbirine ulaşabileceği bir kapıya dönüşebilir.

Bazen o kapıdan bir öğrenci geçer.

Bazen bir sanatçı.

Bazen bir belediye yöneticisi başka bir şehirde gördüğü uygulamayla döner.

Bazen bir iş insanı yeni insanlarla tanışır.

Bazen iki şehir arasında yalnızca güzel bir hatıra kalır.

Ama her durumda ortada dikkate değer bir şey vardır:

Bir şehir, kendi sınırlarının dışındaki başka bir şehirle tanışmıştır.

Türkiye’nin dünyadaki şehir dostları

Türkiye’nin pek çok şehrinin dünyanın farklı coğrafyalarında kardeş şehirleri bulunuyor.

İstanbul’dan Ankara’ya, İzmir’den Eskişehir’e, Anadolu’nun daha küçük kentlerine kadar uzanan geniş bir ilişki haritasından söz ediyoruz.

Her birinin ayrı bir başlangıç nedeni var.

Kimi tarihî yakınlıklarla kurulmuş.

Kimi kültürel bağlarla.

Kimi ortak şehir özellikleriyle.

Kimi yöneticilerin kurduğu temaslarla.

Kimi de iki toplumun birbirini daha yakından tanıması isteğiyle.

Bu ilişkilerin kurulmasına emek veren belediye başkanları, yöneticiler, diplomatlar, akademisyenler, sivil toplum temsilcileri ve farklı dönemlerde fikir üreten insanlar var.

Belki bugün isimlerini bile hatırlamadığımız pek çok insan, yıllar önce iki şehir arasında ilk selamın verilmesine vesile oldu.

Bence onların hikâyeleri de anlatılmaya değer.

Çünkü kardeş şehir tabelasının arkasında yalnız bir karar tarihi değil, çoğu zaman bir insan iradesi bulunuyor.

Neden o şehir?

Biz bu karşılaşmaları masamızda inceleyerek hatırlamaya, hafıza tazelemeye çalışacağız.

Bu çalışma boyunca bizi özellikle meraklandıran sorulardan biri de bu olacak:

Neden o şehir?

Bir şehir neden dünyanın yüzlerce başka şehri arasından belirli bir şehirle kardeş olmayı tercih eder?

Bazen cevabı tarih verir.

Bazen coğrafya.

Bazen ortak kültür.

Bazen ekonomik benzerlikler.

Bazen de dönemin yöneticileri arasında başlayan bir tanışıklık.

Biz bu tercihlerin doğruluğunu ya da yanlışlığını tartışmak istemiyoruz.

Tam tersine, mümkün olduğunda o kararların arkasındaki düşünceyi anlamak istiyoruz.

O gün ne görülmüştü?

Hangi yakınlık fark edilmişti?

İki şehri birbirine yaklaştıran fikir neydi?

Ve bu fikri ilk kuran insanlar bugün bize ne anlatırdı?

Bir şehrin tecrübesi başka bir şehre ulaşabilir

Kardeş şehir fikrini Türkiye açısından değerli kılan noktalardan biri de burada.

Her şehir yıllar boyunca kendi hayatından bir şey öğreniyor.

Ulaşımıyla…

Suyu yönetme biçimiyle…

Çevre politikalarıyla…

Kültür ve sanat hayatıyla…

Afetlere hazırlanma tecrübesiyle…

Üniversiteleriyle…

Sanayisiyle…

Turizmiyle…

Sosyal belediyecilik anlayışıyla…

Bir şehir için yıllar süren öğrenme, başka bir şehir için yeni bir fikir olabilir.

Bu, bir şehrin diğerini taklit etmesi anlamına gelmez.

Tam tersine, başka bir şehrin tecrübesine bakıp kendi ihtiyacını daha iyi görmesi anlamına gelebilir.

Bazen başkasının yaptığı şey değil, neden yaptığı daha öğreticidir.

Bazen de Türkiye’de bir şehirde geliştirilen iyi bir uygulama dünyanın başka bir şehrinin dikkatini çekebilir.

Yani bu ilişki yalnız dışarıdan Türkiye’ye doğru kurulmaz.

Türkiye’nin şehirlerinin de paylaşabileceği büyük bir birikim vardır.

Ulusal menfaat bazen şehirden başlar

Uluslararası ilişkiler denildiğinde akla çoğu zaman devletler gelir.

Başkentler…

Bakanlıklar…

Diplomasi masaları…

Oysa ülkelerin birbirini tanımasının başka yolları da vardır.

Bir öğrenci değişimi bazen uzun bir resmî açıklamadan daha kalıcı bir iz bırakabilir.

Bir kültür buluşması iki toplumun birbirine bakışını değiştirebilir.

Bir belediyenin başka bir belediyeyle paylaştığı teknik bilgi binlerce insanın gündelik hayatına ulaşabilir.

Bir şehirdeki üreticiyle başka bir şehirdeki kurumun tanışması yeni bir ekonomik ilişkiye dönüşebilir.

Bu yüzden kardeş şehir ilişkilerine yalnız belediyeler arasındaki protokol trafiği olarak bakmak eksik kalabilir.

Bu ağ, doğru karşılaşmalar oluştuğunda Türkiye’nin kültürel, akademik, ekonomik ve insani ilişkilerinin de doğal bir parçası hâline gelebilir.

Burada “ulusal menfaat” dediğimiz şeyi yalnız büyük anlaşmalarla sınırlamamak gerekir.

Bazen bir ülkenin menfaati, başka bir toplumun Türkiye’yi daha yakından tanımasıdır.

Bazen bir öğrencinin yeni bir eğitim imkânına ulaşmasıdır.

Bazen bir şehrimizin kendi tecrübesini dünyayla paylaşabilmesidir.

Bazen de yıllar önce kurulmuş bir dostluğun yeni kuşaklara aktarılmasıdır.

Hatta bir şahsın 2 günlük minik bir turistik gezisi bile olabilir.

Şehirler birbirine ülkeleri de anlatır

Bir yabancı için Türkiye çoğu zaman önce bir şehirle tanışarak görünür hâle gelir.

İstanbul’u görür.

Ankara’nın Kuğulu Park’ına oturur..

İzmir’in Kordon’unda yürür.

Gaziantep’in mutfağıyla karşılaşır.

Eskişehir’in öğrenci hayatını görür.

Konya’nın tarihini dinler.

Trabzon’u, Mardin’i, Bursa’yı, Antalya’yı başka bir gözle keşfeder.

Her şehir Türkiye’nin başka bir yüzünü taşır.

Bu nedenle şehirler arasında kurulan kalıcı ilişkiler yalnız belediyeleri değil, ülkelerin birbirini algılama biçimini de etkileyebilir.

Bir kardeş şehir Türkiye’yi yalnız haberlerden değil, doğrudan tanıdığı insanlardan ve kurumlardan öğrenebilir.

Türkiye’deki bir şehir de karşısındaki ülkeyi yalnız uzaktan izlemek yerine oradaki insanların gündelik hayatı üzerinden tanıyabilir.

Belki kardeş şehir fikrinin en insani tarafı budur:

Ülkeleri birbirine şehirler anlatır.

Önce birbirimizi tanıyalım

Muhatap’ın bu alandaki niyeti tam da burada başlıyor.

Biz kardeş şehir ilişkilerini bir başarı sıralamasına koymak istemiyoruz.

Hangi ilişkinin daha güçlü, hangisinin daha zayıf olduğuna karar vermek gibi bir görevimiz de yok.

Önce tanımak istiyoruz.

Bu kardeşlikleri kimler kurdu?

Neden o şehirler birbirini seçti?

Yıllar içinde kimler karşılaştı?

Hangi hatıralar kaldı?

Bugünün yöneticileri kardeş şehir fikrine nasıl bakıyor?

Şehirlerini birbirlerine nasıl anlatmak istiyorlar?

Ve bu kardeşliklerin içinde insanların bilmediği hangi güzel hikâyeler var?

Mümkün olduğunca ilişkinin iki tarafının da kapısını çalacağız.

Belediye başkanlarını, yöneticileri, geçmiş dönemlerde emeği geçenleri ve bu ilişkilerin içinde bulunan insanları dinlemek isteyeceğiz.

Bazen bize bir belge gösterecekler.

Bazen yıllar önce çekilmiş bir fotoğraf.

Bazen unutamadıkları bir ziyareti anlatacaklar.

Bazen de bugün hâlâ söylenebilecek yeni bir sözleri olacak.

Bizim yapacağımız önce o sözlere yer açmak.

Türkiye’nin şehir hafızasını yeniden görmek

Belki bu çalışmanın sonunda önümüzde yalnızca uzun bir kardeş şehir listesi olmayacak.

Türkiye’nin dünyanın farklı bölgelerine uzanan büyük bir şehir hafızasını göreceğiz.

Balkanlar’a…

Avrupa’ya…

Asya’ya…

Afrika’ya…

Amerika’ya…

Orta Doğu’ya…

Her şehir başka bir karşılaşmanın izi.

Her ilişki başka bir dönemin düşüncesi.

Her isim başka bir kapı.

Bazı kapılardan yıllardır insanlar geçiyor olabilir.

Bazılarında yeni hikâyeler bizi bekliyor olabilir.

Bunu baştan bilmiyoruz.

Bilmek için de önce dinlemek gerekiyor.

Çünkü bazen bir ülkenin dünyayla kurduğu en kalıcı bağlar büyük salonlarda değil, iki şehrin birbirine söylediği küçük bir “merhaba” ile başlar.

Kardeş şehirler birbirlerine yalnız isimlerini vermez.

Birbirlerine insanlarını, hafızalarını, tecrübelerini ve dünyaya bakmanın başka yollarını da gösterebilir.

Ve belki ulusal ölçekte taşıdığı en büyük imkân da budur:

Türkiye’nin şehirleri dünyayla tanışırken, dünya da Türkiye’yi şehirleri üzerinden daha yakından tanır.

Şehirler, tam da burada birbirinin muhatabı olur.