13 kilogramdan geriye 1 kilogram kalıyor

muhatap masası / Anlatılar

Tarlada ilk bakışta yalnızca domates görünüyor.

Kasalar doluyor.
Domatesler taşınıyor.
Kesiliyor.
Tuzlanıyor.
Sonra güneşin altına bırakılıyor.

Yaklaşık bir hafta sonra ortaya çıkan hesap oldukça çarpıcı:

13 kilogram yaş domatesten yaklaşık 1 kilogram kuru domates kalıyor.

Ama geride kalan yalnızca bir kilogram domates değil.

O ürünün içinde tarladan kurutma alanına kadar uzanan bir emek zinciri de var.

Güneşin altında başlayan yolculuk

Torbalı’da kuru domates üretiminin önemli bölümü hâlâ yoğun insan emeğine dayanıyor.

Hasat sabah erken saatlerde başlıyor.

Tarladan toplanan domatesler taşınıyor, ayıklanıyor ve kurutmaya hazırlanıyor. Uygun şekilde dilimlenen ürünler tuzlandıktan sonra açık alanlarda güneşe bırakılıyor.

İklim koşullarına bağlı olarak yaklaşık yedi gün süren kurutma, ürünün hem kalitesini hem de ekonomik değerini belirleyen en önemli aşamalardan biri.

Yaz sıcağının altında çalışan insanların işi ise ürün tarladan çıktığında bitmiyor.

Hasatla başlayan süreç taşıma, ayıklama ve kurutmayla devam ediyor.

Fotoğraflar : İzmir Büyükşehir Belediyesi

Bir ürüne kaç insan dokunur?

Torbalı’daki üretimde yalnızca bölgedeki çiftçiler yok.

Her yıl farklı şehirlerden gelen mevsimlik tarım işçileri de bu zincirin önemli bir bölümünü oluşturuyor.

Sezon boyunca tarım alanlarının yakınlarında kurulan geçici yaşam alanlarında kalan işçiler, uzun çalışma saatleri ve yüksek sıcaklık altında üretimin devam etmesini sağlıyor.

İzmir Büyükşehir Belediyesi ekipleri de bu hasat döneminde üreticiler ve mevsimlik tarım işçileriyle bir araya gelerek çalışma koşulları, ihtiyaçlar ve üretim sürecine ilişkin talepleri dinledi.

Fakat bir kilogram kuru domatesin gerçek hikâyesi, herhangi bir kurumun ziyaretinden çok daha uzun.

Çünkü ürünün arkasında toprağı hazırlayandan tohumu yetiştirene, domatesi toplayandan kurutma alanında çalışanlara kadar birbirini çoğu zaman hiç tanımayan insanların emeği bulunuyor.

Torbalı’dan dünyanın sofralarına

Ortaya çıkan ürün artık yalnızca tarlada yetişmiş bir domates değil.

Kurutulmuş, dayanıklılığı artırılmış ve başka pazarlara taşınabilecek bir ürüne dönüşüyor.

Torbalı’da üretilen kuru domatesler 90’dan fazla ülkeye ihraç ediliyor.

Amerika’dan İtalya’ya uzanan bu yolculuğun başladığı yer ise oldukça yerel:

Bir tarla.

Güneş.

Ve çalışan eller.

Torbalı’nın bu alandaki üretim bilgisi ve ürün niteliği, kuru domatesin 2022 yılında coğrafi işaretle tescillenmesiyle ayrıca kayıt altına alınmış durumda.

2025 verilerine göre Torbalı, İzmir’deki sanayi domatesi üretiminin yaklaşık yüzde 40’ını tek başına gerçekleştiriyor.

Bu rakamlar bölgenin üretim gücünü anlatıyor.

Ama yalnızca rakamlara bakıldığında başka bir şey gözden kaçabiliyor.

Fotoğraflar: İzmir Büyükşehir Belediyesi

Katma değer nerede oluşuyor?

Bir ürünün değeri yalnızca tarladan çıktığı anda belirlenmiyor.

Bazen değer, ürüne sonradan eklenen bilgiyle oluşuyor.

Nasıl işleneceğini bilmekle…

Nasıl korunacağını öğrenmekle…

Kaliteyi sürdürebilmekle…

Ve bütün bunları başka ülkelerin talep ettiği bir ürüne dönüştürebilmekle.

13 kilogram yaş domatesin 1 kilogram kuru domatese dönüşmesi bu nedenle yalnızca ağırlık kaybı değil.

Bir dönüşüm.

Su azalıyor.

Ama emek, bilgi ve ekonomik değer yoğunlaşıyor.

Dünyanın başka bir yerinde bir sofraya ulaştığında üzerinde onu yetiştiren insanların isimleri yazmıyor.

Hangi tarladan çıktığını bilen de çok az.

Belki “kırmızı altın” denilen şey yalnızca domates değildir.

Bir avuç ürünün içinde görünmeden taşınan bütün o emektir.