{"id":448,"date":"2026-03-06T01:31:05","date_gmt":"2026-03-05T22:31:05","guid":{"rendered":"https:\/\/muhatap.tr\/ankara\/?p=448"},"modified":"2026-03-06T01:31:05","modified_gmt":"2026-03-05T22:31:05","slug":"tarihin-sessiz-taniklari-1926-belgeseli-ne-anlatiyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muhatap.tr\/ankara\/tarihin-sessiz-taniklari-1926-belgeseli-ne-anlatiyor\/448\/","title":{"rendered":"Tarihin Sessiz Tan\u0131klar\u0131: \u201c1926\u201d Belgeseli Ne Anlat\u0131yor?"},"content":{"rendered":"<div><strong>ANKARA &#8211; BHA <\/strong><\/div>\n<div>Dr. \u015eehla Aslan: Alfabe, Kimlik ve Tarihin Sessiz Tan\u0131klar\u0131: \u201c1926\u201d Belgeseli Ne Anlat\u0131yor? adl\u0131 k\u00f6\u015fe yaz\u0131s\u0131nda \u015fu ifadelere yer verdi: <\/div>\n<div><span><span><span>&#8221;T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n yak\u0131n tarihinde baz\u0131 olaylar vard\u0131r ki yaln\u0131zca bir d\u00f6nemin de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir kimlik m\u00fccadelesinin sembol\u00fc h\u00e2line gelir. Azerbaycanl\u0131 yazar ve senarist Orhan Fikreto\u011flu\u2019nun kaleme ald\u0131\u011f\u0131, y\u00f6netmenli\u011fini Nesimi Memmedo\u011flu\u2019nun \u00fcstlendi\u011fi \u201c1926\u201d belgeseli de tam olarak b\u00f6yle bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131n\u0131 anlat\u0131yor. Film, 1926 y\u0131l\u0131nda Bak\u00fc\u2019de d\u00fczenlenen I. T\u00fcrkoloji Kurultay\u0131\u2019n\u0131 merkezine alarak dil, kimlik ve siyasi bask\u0131 aras\u0131ndaki karma\u015f\u0131k ili\u015fkiyi yeniden g\u00fcndeme ta\u015f\u0131yor.<\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span>Belgesel, ilk bak\u0131\u015fta bir alfabe reformunun hik\u00e2yesini anlat\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcnse de asl\u0131nda \u00e7ok daha derin bir meseleye odaklan\u0131yor: Dilin bir milletin kimli\u011fi ve tarihsel haf\u0131zas\u0131 \u00fczerindeki belirleyici rol\u00fc.<\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span><b>Bir Kurultay\u0131n \u00d6tesinde<\/b><\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span>26 \u015eubat &#8211; 6 Mart 1926 tarihleri aras\u0131nda Bak\u00fc\u2019de ger\u00e7ekle\u015ftirilen I. T\u00fcrkoloji Kurultay\u0131, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n farkl\u0131 b\u00f6lgelerinden gelen bilim insanlar\u0131n\u0131 bir araya getirmi\u015fti. Kurultay\u0131n en \u00f6nemli g\u00fcndem maddesi, T\u00fcrk halklar\u0131 i\u00e7in Latin alfabesine dayal\u0131 ortak bir yaz\u0131 sistemi olu\u015fturma fikriydi.<\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span>Bu giri\u015fim yaln\u0131zca teknik bir yaz\u0131 reformu de\u011fildi. D\u00f6nemin ayd\u0131nlar\u0131 i\u00e7in ortak alfabe, ortak bir k\u00fclt\u00fcrel alan yaratman\u0131n ve ortak bir tarih bilinci kurman\u0131n anahtar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Dil, sadece ileti\u015fim arac\u0131 de\u011fil; ayn\u0131 zamanda kolektif haf\u0131zan\u0131n ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131yd\u0131.<\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span>Belgesel, kurultay\u0131n bu y\u00f6n\u00fcn\u00fc g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bi\u00e7imde ortaya koyuyor. Filmde yer alan akademisyenler, T\u00fcrk halklar\u0131n\u0131n ilk kez kendi tarihlerini yazma iradesini ortaya koyduklar\u0131n\u0131 vurguluyor.<\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span><b>Umuttan Bask\u0131ya<\/b><\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span>Ancak belgeselin en \u00e7arp\u0131c\u0131 y\u00f6nlerinden biri, bu umut dolu ba\u015flang\u0131c\u0131n k\u0131sa s\u00fcrede nas\u0131l trajik bir s\u00fcrece d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6stermesi.<\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span>Kurultay s\u0131ras\u0131nda Sovyet y\u00f6netimi, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde halklar\u0131n k\u00fclt\u00fcrel geli\u015fimini destekleyen bir politika izliyordu. Bu durum, \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131\u2019n\u0131n bask\u0131c\u0131 miras\u0131ndan yeni \u00e7\u0131kan T\u00fcrk toplumlar\u0131 i\u00e7in umut verici bir atmosfer yaratm\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span>Fakat bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck s\u00f6ylemi uzun s\u00fcrmedi.<\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span>Stalin d\u00f6neminde Sovyet y\u00f6netimi, milli kimlikleri potansiyel bir siyasi tehdit olarak g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131. Dil, alfabe ve tarih gibi kimli\u011fi olu\u015fturan unsurlar do\u011frudan siyasi denetim alt\u0131na al\u0131nd\u0131.<\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span><b>\u201cElifba Kurbanlar\u0131\u201d<\/b><\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span>Belgeselin en sars\u0131c\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerinden biri ise 1930\u2019lu y\u0131llarda ya\u015fanan b\u00fcy\u00fck tasfiyelerin anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 k\u0131s\u0131mlar. Kurultaya kat\u0131lan bir\u00e7ok bilim insan\u0131 ve ayd\u0131n, Stalin d\u00f6neminin \u201cK\u0131rm\u0131z\u0131 Ter\u00f6r\u201d s\u00fcrecinde tutukland\u0131, s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderildi veya idam edildi.<\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span>Film bu trajediyi \u00e7arp\u0131c\u0131 bir kavramla ifade ediyor: \u201celifba kurbanlar\u0131.\u201d<\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span>Bir ba\u015fka deyi\u015fle, ortak alfabe fikrini savunan ayd\u0131nlar k\u0131sa s\u00fcre sonra \u201cmilliyet\u00e7ilik\u201d su\u00e7lamas\u0131yla cezaland\u0131r\u0131ld\u0131. Bu durum, yaln\u0131zca bireysel trajediler de\u011fil; ayn\u0131 zamanda bir k\u00fclt\u00fcrel kopu\u015f anlam\u0131na geliyordu. Belgesel, bunu \u201cbir milletin haf\u0131zas\u0131n\u0131n susturulmas\u0131\u201d olarak yorumluyor.<\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span><b>Sineman\u0131n Haf\u0131za Kurma G\u00fcc\u00fc<\/b><\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span>\u201c1926\u201d belgeseli yaln\u0131zca tarih anlatan bir film de\u011fil. Ar\u015fiv g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri, r\u00f6portajlar ve dramatik anlat\u0131m dili sayesinde izleyicide g\u00fc\u00e7l\u00fc bir tarihsel bilin\u00e7 olu\u015fturmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor.<\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span>Filmde Azerbaycan, T\u00fcrkiye, \u00d6zbekistan ve K\u0131rg\u0131zistan\u2019dan akademisyenlerin g\u00f6r\u00fc\u015flerine yer verilmesi de anlat\u0131ya \u00e7ok sesli bir perspektif kazand\u0131r\u0131yor. Konu\u015fmac\u0131lar\u0131n kendi ana dillerinde konu\u015fmalar\u0131 ise belgeselin en dikkat \u00e7ekici tercihlerinden biri. Bu durum, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n k\u00fclt\u00fcrel \u00e7e\u015fitlili\u011fini g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131larken ortak k\u00f6ken fikrini de g\u00fc\u00e7lendiriyor.<\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span><b>Ge\u00e7mi\u015ften G\u00fcn\u00fcm\u00fcze Bir Soru<\/b><\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span>Belgesel yaln\u0131zca ge\u00e7mi\u015fi anlatmakla yetinmiyor. Ayn\u0131 zamanda g\u00fcn\u00fcm\u00fcze de bir soru y\u00f6neltiyor:<\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span>1926\u2019da ortaya konan ortak alfabe ve ortak tarih ideali neden h\u00e2l\u00e2 tam anlam\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fmedi?<\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span>Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan T\u00fcrk cumhuriyetleri aras\u0131nda k\u00fclt\u00fcrel ili\u015fkiler g\u00fc\u00e7lenmi\u015f olsa da, o d\u00f6nemde tasarlanan b\u00fct\u00fcnc\u00fcl birlik vizyonunun h\u00e2l\u00e2 tamamlanmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span><b>Dil ve Kimlik \u00dczerine Bir Hat\u0131rlatma<\/b><\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span>\u201c1926\u201d, alfabe tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ge\u00e7mi\u015fte kalm\u0131\u015f bir reform meselesi olarak ele alm\u0131yor. Aksine dil ile kimlik aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmeye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor.<\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span>Belgeselin verdi\u011fi temel mesaj olduk\u00e7a a\u00e7\u0131k:<br \/>  Dil ve alfabe yaln\u0131zca teknik ara\u00e7lar de\u011fildir. Onlar ayn\u0131 zamanda bir milletin haf\u0131zas\u0131n\u0131n, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ve gelece\u011finin temel ta\u015f\u0131d\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><span><span><span>Bu y\u00f6n\u00fcyle \u201c1926\u201d, yaln\u0131zca bir belgesel film de\u011fil; T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015fiyle y\u00fczle\u015fmesini ve ortak bir gelecek \u00fczerine yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmesini sa\u011flayan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir hat\u0131rlatma niteli\u011fi ta\u015f\u0131yor.&#8221;<\/span><\/span><\/span><\/div>\n<div><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/muhatap.tr\/ankara\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2026\/03\/tarihin-sessiz-taniklari-1926-belgeseli-ne-anlatiyor-0-cHwpd9yn.jpg\" alt=\"\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/muhatap.tr\/ankara\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2026\/03\/tarihin-sessiz-taniklari-1926-belgeseli-ne-anlatiyor-1-avIMv8hS.jpg\" alt=\"\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/muhatap.tr\/ankara\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2026\/03\/tarihin-sessiz-taniklari-1926-belgeseli-ne-anlatiyor-2-hxqLsZJH.jpg\" alt=\"\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/muhatap.tr\/ankara\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2026\/03\/tarihin-sessiz-taniklari-1926-belgeseli-ne-anlatiyor-3-YnCdLEgi.jpg\" alt=\"\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/muhatap.tr\/ankara\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2026\/03\/tarihin-sessiz-taniklari-1926-belgeseli-ne-anlatiyor-4-OmvyJ79A.jpg\" alt=\"\"><\/div>\n<div> <\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar Dr. \u015eehla Aslan, kaleme ald\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131da \u201c1926\u201d belgeselinin T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n dil, kimlik ve tarih m\u00fccadelesini nas\u0131l ele ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirdi.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":449,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[14,9],"tags":[216,27,215,94,59],"class_list":["post-448","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-14","category-kultur-sanat-sinema","tag-alfabe","tag-bir","tag-ortak","tag-tarih","tag-turk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muhatap.tr\/ankara\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/448","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muhatap.tr\/ankara\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/muhatap.tr\/ankara\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muhatap.tr\/ankara\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muhatap.tr\/ankara\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=448"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/muhatap.tr\/ankara\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/448\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":455,"href":"https:\/\/muhatap.tr\/ankara\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/448\/revisions\/455"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muhatap.tr\/ankara\/wp-json\/wp\/v2\/media\/449"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muhatap.tr\/ankara\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=448"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/muhatap.tr\/ankara\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=448"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/muhatap.tr\/ankara\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=448"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}