“Herkes neden durdu?”
muhatap.tr
Saat 09.05.
Bir cadde.
İnsanlar oldukları yerde duruyor.
Bir kız çocuğu, yanındaki babasına bakıyor.
Herkes durmuşken onun henüz bilmediği bir şey var.
Soruyor:
“Herkes neden durdu?”
Yapay zeka, kurgu ve çekim üzerine içerikler üreten ve eğitimler veren senarist, yönetmen Evliya Çelebi’nin 10 Kasım için hazırladığı özel film tam bu soruyla başlıyor.
Ama cevabı hemen vermiyor.
Çünkü filmde asıl anlatılan, bir çocuğun sorusundan çok, o sorunun 88 yıldır farklı kuşakların hayatında yeniden karşılık bulması.
Hikâye bugünden geriye doğru ilerliyor.
2000’li yıllarda, mavi önlüklü bir çocuk okul bahçesinde aynı şeyi anlamaya çalışıyor.
1970’lerde başka bir çocuk, evdeki siyah beyaz televizyonun karşısında.
1953’te, Mustafa Kemal Atatürk’ün naaşının Anıtkabir’e taşındığı gün, babasının omuzlarındaki bir çocuk.
Ve 1938’in kasım sabahında, bir köy kahvesinde radyonun çevresinde toplanmış insanların arasında başka bir çocuk…
Kuşaklar değişiyor.
Evler, kıyafetler, görüntüler değişiyor.
Ama soru değişmiyor.
“Neden?”
Bazen cevap bir cümle değildir
Filmin dikkat çekici taraflarından biri, yetişkinlerin bu soruya uzun cevaplar vermemesi.
Öğretmen çocuğun omzuna elini koyuyor.
Bir anne yutkunup ayağa kalkıyor.
Bir baba şapkasını çıkarıp göğsüne bastırıyor.
1938’e gelindiğinde ise henüz cevabını kurabilecek kadar zaman bile geçmemiş.
İnsanlar radyonun karşısında.
Haber yeni.
Acı yeni.
Sessizlik yeni.
Film böylece Atatürk’ü anlatmak için onun hayatını yeniden anlatmayı seçmiyor.
Onun ardından kalan insanların davranışlarına bakıyor.
Bir insanın, kendisinden sonraki kuşakların hayatında nasıl yaşamaya devam edebildiğini göstermeye çalışıyor.
Ve sonunda yeniden bugüne dönüyor.
Küçük kızın sorusu hâlâ orada.
Bu kez cevap yalnızca iki kelime:
“O’nun için.”
Ardından baba ile kız ayağa kalkıyor.
Arkalarındaki Atatürk portresine dönüyorlar.
Ve onlar da susuyor.
Atatürk’ü konuşturmak yerine insanları dinlemek
Filmin yönetmeni, içerik üreticisi Evliya Çelebi, yapımda bilinçli olarak bir sınır koyduğunu anlatıyor.
Yapay zekâ bugün geçmiş dönemleri yeniden kurmayı, hiç çekilmemiş görüntülere benzeyen sahneler üretmeyi mümkün hale getiriyor.
Fakat Çelebi, Atatürk’ü yapay zekâ ile yeniden canlandırmayı veya konuşturmayı tercih etmediğini söylüyor:
“Yapay zekâ bugün geçmişi görüntü olarak yeniden kurmamıza izin veriyor. Ama Atatürk’ü doğrudan yapay zekâ ile canlandırmak ya da konuşturmak istemedim. Bu filmde konuşan o değil, onu 88 yıldır susarak, hasretle anan insanlar. Bu sessizliğin daha çok şey anlattığını düşünüyorum.”
Belki filmin asıl tercihi de tam burada ortaya çıkıyor.
Teknolojinin yapabildiği her şeyi yapmak yerine, neyi yapmamak gerektiğine de karar vermek.
Bu gönderiyi Instagram’da gör
https://www.instagram.com/p/DfhIsBxNpHF/
Yapay zekâ geçmişi kurarken
Filmin bütün sahneleri yapay zekâ araçlarıyla üretildi.
Fakat mesele yalnızca görüntü oluşturmak değildi.
Her dönem için kıyafetlerden mekâna, ışık duygusundan görüntü dokusuna kadar ayrı bir dünya kurulması gerekiyordu.
Her sahne için ayrı üretim komutları hazırlandı.
Görüntülerde gerçek bir sinema kamerasından çıkmış hissine yaklaşabilmek için sığ alan derinliği, düşük kontrast ve sinematik görüntü dokusu üzerinde çalışıldı.
Filmin karakterlerinde de başka bir tercih yapıldı.
Yüzler tamamen rastlantısal biçimde oluşturulmadı.
Ana karakterler Evliya Çelebi’nin kendi aile fertlerinden esinlenerek tasarlandı.
Böylece teknolojiyle kurulmuş geçmişin içine, gerçek hayattan küçük bir bağ bırakıldı.
Amaç belirli bir aileyi göstermekten çok, izleyenin o görüntülerde kendi annesini, babasını, dedesini ya da çocukluğunu görebileceği bir yakınlık oluşturmaktı.
Geçen yıl bir ülke durmuştu
Evliya Çelebi’nin 2025 yılında hazırladığı 10 Kasım çalışması da saat 09.05’e odaklanmıştı.
Türkiye’nin farklı yerlerinde mekanların aynı anda ıssız kalmasını konu alan çalışma yaklaşık bir milyon izlenmeye ulaşmıştı.
Bu yıl ise kamera aynı saatte duruyor ama başka bir yere bakıyor:
O sessizliğin kuşaklar boyunca nasıl aktarıldığına.
Belki bir çocuğun sorusunun asıl değeri de burada.
Çünkü çocuk henüz cevabı bilmiyor.
Bu yüzden yetişkinlerin yıllardır alıştığı bir davranışı yeniden görmemizi sağlıyor.
Her 10 Kasım saat 09.05’te milyonlarca insan birkaç dakika için duruyor.
Ve belki o birkaç dakika boyunca, 88 yıldır aynı soru başka başka çocukların zihninden geçmeye devam ediyor.
Herkes neden durdu?
Bazen bir toplumun hafızası, verdiği uzun cevaplarda değil;
aynı anda sustuğu yerde görünür olur.
————————————————————————————————–
Evliya Çelebi Hakkında
Evliya Çelebi; yönetmen, kurgucu ve içerik üreticisi. Yapay zeka, kurgu, mobil çekim, ışık, ses, sinema ve teknoloji üzerine kısa videolar üretiyor. Instagram’da 200 bini aşkın takipçisi var, YouTube ve TikTok’ta da içerik yayınlıyor. Kurumlara yapay zeka eğitimleri veriyor, teknoloji markalarıyla birlikte çalışmalar yürütüyor.
Instagram: @evliyacelebi YouTube: @evliya.celebi
İletişim
E-posta: evliya@evliyacelebi.com.tr
Yanlış olduğunu düşündüğünüz bir bilgi ya da eklenmesi gerektiğine inandığınız bir ayrıntı varsa bizimle paylaşabilirsiniz: muhatapmerkez@gmail.com
muhatap, anlatılarını doğrulanabilir bilgi ve ortak katkıyla geliştirmeyi önemser.
