Barış Manço’nun küçük konuğu yıllar sonra çözdü

Yıllar önce 7’den 77’ye’de Barış Manço’nun karşısında okul şarkı söyleyen küçük kız, bugün orkestra şefi Nisan Ak. Yıllar sonra yeniden Manço’nun manevi huzurunda; bu kez “Dönence”yi nota nota açıyor.

muhatap

/VİRAL/ Bazı şarkıları yıllarca dinleriz.

Sözlerini biliriz, daha ilk birkaç notasından tanırız; ama neden öyle hissettirdiğini tam olarak açıklayamayız.

Barış Manço ve Kurtalan Ekspres’in “Dönence”si de onlardan biri.

Karanlık bir yerden başlar. Sonra başka bir renge geçer. İnsanda sanki sürekli bir şey dönüyor, yer değiştiriyor, geceyle gündüz birbirine yaklaşıyormuş hissi bırakır.

Peki bunu yalnız biz mi hissediyoruz?

Orkestra şefi, müzik teorisyeni ve eğitimci Nisan Ak, YouTube’da yayımladığı Dönence analizinde bu duygunun müziğin içinde nasıl kurulduğunu anlatıyor.

İşin ilginç tarafı ise Nisan Ak ile Barış Manço’nun hikâyesinin çok daha eskiden başlaması.

Barış Abisi’nin yanındaki küçük kız

Nisan Ak henüz ilkokul birinci sınıf öğrencisiyken Barış Manço’nun 7’den 77’ye programına konuk oluyor.

Stüdyoda, seyircilerin karşısında “Barış abisi”yle birlikte bir okul şarkısı söylüyor.

Aradan yıllar geçiyor.

O küçük kız büyüyor; müzik eğitimi alıyor, orkestra şefi oluyor, müzik teorisi üzerine çalışıyor ve Amerika’da yaşamaya başlıyor.

Sonra bir gün çocukluğunda yanında şarkı söylediği insanın eserine yeniden dönüyor.

Ama bu defa mikrofonun karşısındaki küçük kız değil.

Elinde müziğin dilini çözebilecek başka araçlar var.

Ve Dönence’yi açmaya başlıyor.

Nota nota.

Bölüm bölüm.

Bir şarkının içinde geceyle gündüz

Nisan Ak’ın analizindeki en dikkat çekici bölüm, “dönence” sözcüğü ile şarkının müzikal yapısı arasında kurduğu ilişki.

Ak’a göre Dönence iki ayrı müzikal dünyanın karşılaşması üzerine kuruluyor.

Şarkının bir bölümünde daha karanlık ve gerilimli bir duygu veren Frigyen yapı öne çıkıyor.

Sonra Ahmet Güvenç’in hemen tanınan bas yürüyüşüyle birlikte daha aydınlık bir karakter taşıyan Miksolidyen yapıya geçiliyor.

Buraya kadar iki ayrı dünya var.

Sonra işler biraz daha ilginçleşiyor.

Nisan Ak, şarkının ilerleyen bölümünde bu iki yapının birer ölçü arayla birbirine geçtiğini gösteriyor.

Ve tam burada kullandığı kelime:

Ekinoks.

Gece ile gündüzün eşitlendiği an.

Karanlık ile aydınlığın birbirine yaklaşması.

Ak’ın yorumuna göre Dönence’de bu fikir yalnızca sözlerde değil, müziğin kuruluşunda da hissediliyor.

İşte insan videoyu izlerken bir noktada durup şunu düşünüyor:

Biz yıllardır bunu duyuyorduk da ne duyduğumuzu bilmiyor muyduk?

Ahmet Güvenç’in bası artık başka duyuluyor

Dönence’nin o meşhur bas yürüyüşünü bilen bilir.

Şarkı başladığında birkaç saniye içinde tanırsınız.

Nisan Ak’ın çözümlemesinden sonra ise o bas artık yalnızca “çok iyi bir bas partisi” olarak duyulmuyor.

Şarkının karşıtlıklarını taşıyan yapının önemli parçalarından biri hâline geliyor.

Ak, Kurtalan Ekspres’in kurduğu müzikal altyapının ve özellikle Ahmet Güvenç’in bas partisinin şarkının anlatısındaki yerini ayrıntılı biçimde gösteriyor.

Ve teknik müzik bilgisi olmayan biri için güzel tarafı şu:

Frigyen nedir bilmiyor olabilirsiniz.

Miksolidyen kelimesini hayatınızda ilk kez duymuş da olabilirsiniz.

Ama Nisan Ak anlatırken bir süre sonra kulağınız farkı seçmeye başlıyor.

Karanlığı duyuyorsunuz.

Aydınlığı duyuyorsunuz.

Sonra ikisinin birbirine geçtiği yeri arıyorsunuz.

Video bittikten sonra Dönence’yi tekrar açma ihtiyacı da biraz buradan geliyor.

Şarkının doğduğu günlere de dönüyor

Nisan Ak analizinde Dönence’nin ortaya çıkış hikâyesine de değiniyor.

Ak’ın aktardığı anlatıya göre Barış Manço’nun rahatsızlığı nedeniyle müzikal altyapının önemli bölümü Kurtalan Ekspres tarafından hazırlanıyor.

Manço daha sonra bu müziği duyduğunda içindeki karşıtlığı fark ediyor ve sözlerini bu yapı üzerine kuruyor.

Bu anlatı doğruysa Dönence’nin ilginç taraflarından biri daha ortaya çıkıyor:

Önce müzik bir dünya kuruyor.

Sonra Barış Manço o dünyanın içindeki anlamı söze dönüştürüyor.

Dolayısıyla Nisan Ak’ın videosu yalnızca “Bu akor nedir, şu makam nedir?” dersi değil.

Bir şarkının nasıl düşünülmüş olabileceğine dair bir okuma.

“Müzik sadece dinlenip geçilecek kadar basit bir şey değil”

Nisan Ak’ın videodaki yaklaşımını belki en iyi kendi sözü anlatıyor:

“Müzik sadece dinlenip geçilecek kadar basit bir şey değil; her notasında keşfedilecek yeni bir dünya var.”

Onu izlerken bu cümlenin neden önemli olduğunu anlıyorsunuz.

Çünkü yıllardır bildiğiniz bir şarkının içinde, daha önce hiç fark etmediğiniz başka bir kapı açılıyor.

İnsanların videonun altında bıraktığı yorumlarda da benzer bir şaşkınlık görülüyor.

Bazıları Dönence’yi yıllardır dinlediğini ama müziğin içindeki bu yapıyı ilk kez fark ettiğini söylüyor.

Bazıları ise Nisan Ak’ın karmaşık müzik teorisini anlaşılır biçimde anlatmasını öne çıkarıyor.

“Müzik dersleri böyle olsa” diyenler de var.

Belki videonun sosyal medyada karşılık bulmasının nedeni tam olarak bu:

Bilgi, dinleme zevkini azaltmıyor; aksine şarkıyı yeniden merak ettiriyor.

Aynı insan, başka bir karşılaşma

Ama Nisan Ak’ın videosunu yalnız teknik çözümlemesi ilginç kılmıyor.

Bir de insan tarafı var.

Yıllar önce Barış Manço’nun yanında duran küçük bir kız düşünün.

Belki o gün hayatının nereye gideceğini bilmiyordu.

Yıllar sonra aynı insanın eserinin karşısına bu kez bir müzik insanı olarak oturuyor.

Çocukken şarkıyı söylüyordu.

Bugün neden öyle duyulduğunu anlatıyor.

Bunun bir “kader döngüsü” olup olmadığına biz karar vermeyelim.

Ama güzel bir karşılaşma olduğu kesin.

Nisan Ak, Barış Manço ile çocukluk hatırasını yıllar sonra müzik bilgisiyle yeniden buluşturmuş.

Ortaya çıkan şey de yalnızca bir Dönence analizi değil.

Bir insanın yıllar içinde müziğe nasıl başka türlü bakmaya başladığının küçük bir kaydı.

Ve video bittikten sonra geriye yapılacak tek şey kalıyor:

Dönence’yi yeniden açmak.

Bu kez yalnız dinlemek için değil.

İçindeki geceyi, gündüzü ve o kısa “ekinoks” anını duymaya çalışmak; Barış Manço’yu bir kez daha içtenlikle rahmetle anmak ve belki biraz daha iyi anlamak için.