Tek kareye sığmayan hikâye

muhatap masası / Hezarfen Çelebi

muhatap’ın yayın hazırlıkları bütün hızıyla devam ediyordu.

Koridorlarda tatlı bir telaş vardı.

Editörler son metinlerini gözden geçiriyor, tasarım ekibi sayfaları yetiştirmeye çalışıyor, fotoğraf servisi arşivleri yeniden tarıyordu.

Ben ise yine konu bulamamıştım.

Burada çalışmaya başlayalı çok olmamıştı.

Ama bir şeyi anlamaya başlamıştım:

muhatap’ta yalnızca haber aranmıyordu.

Sorular aranıyordu.

Koridorda yürürken Mahir Abi’nin odasının önünde durdum.

Kapısı her zamanki gibi açıktı.

Bir gün neden hiç kapatmadığını sormuştum.

Gülümseyerek şöyle demişti:

“Kapalı kapılar düşünceyi de kapatıyor gibi geliyor bana.”

İçeri girdim.

Masanın üzerinde birkaç eski fotoğraf vardı.

Mahir Abi, içlerinden birine uzun uzun bakıyordu.

Beni görünce gözlüğünü çıkardı.

“Gel bakalım.”

“Yüzünden belli…”

“Yine kafana bir şey takılmış.”

Sandalyeyi masaya doğru çektim.

“Abi…”

“Bir insanı anlatmaya nereden başlanır?”

Sorumu duyunca hemen cevap vermedi.

Elindeki fotoğrafı masaya bıraktı.

Sonra onu yavaşça bana doğru çevirdi.

“Sen burada ne görüyorsun?”

Fotoğrafa baktım.

Bir meydan…

Yan yana duran birkaç insan…

Arka tarafta eski bir bina…

“İnsanlar görüyorum.”

“Başka?”

“Bir bina.”

“Başka?”

Biraz daha dikkatli baktım.

“Bilmiyorum.”

Mahir Abi gülümsedi.

“Fotoğrafın içinde olanı herkes görebilir.”

Sonra fotoğrafın üzerinde parmağını yavaşça gezdirdi.

“İyi bir anlatıcı, fotoğrafta olmayanı da merak eder.”

Ne demek istediğini tam olarak anlayamamıştım.

“Fotoğrafta olmayan bir şeyi nasıl göreceğim?”

“Göremezsin.”

“Öyleyse?”

“Merak edersin.”

Bir süre sustu.

“Bu insanlar buraya nereden geldiler?”

“Fotoğraf çekilmeden hemen önce ne konuşuyorlardı?”

“Biraz sonra nereye gideceklerdi?”

“Aralarından biri neden gülmüyor?”

“Fotoğrafı çeken kişi kim?”

Sorular çoğaldıkça, biraz önce sıradan görünen kare değişmeye başladı.

Fotoğraf aynı fotoğraftı.

Ama ben artık yalnızca içindekilere bakmıyordum.

Çevresinde kalan hayatı da düşünüyordum.

Odadan çıkarken Mahir Abi’nin cümlesi aklımda kaldı:

“Fotoğrafın içinde olmayanı da merak et.”

Akşam eve gittiğimde doğruca kitaplığa yönelmedim.

Eski aile albümlerini çıkardım.

Çocukluğum…

Bayramlar…

Piknikler…

Doğum günleri…

Askerlik fotoğrafları…

Sayfaları ağır ağır çevirirken annemle babamın nikâh fotoğraflarına geldim.

Birkaç tane vardı.

İkisi de gençti.

İkisi de gülümsüyordu.

Fakat içlerinden biri beni durdurdu.

Annem, evlilik cüzdanını sağ eliyle başının üzerine, havaya kaldırmıştı.

Çocukluğumdan beri bu fotoğrafı defalarca görmüştüm.

Ama ilk kez uzun uzun baktım.

Yüzündeki ifade yalnızca mutluluk değildi.

Sanki uzun süre beklenen bir şey sonunda gerçekleşmişti.

Babamın yüzünde de benzer bir rahatlama vardı.

Kendi kendime sordum:

Bir insan, evlilik cüzdanını neden kazanılmış bir kupa gibi havaya kaldırır?

Tam o sırada annem mutfaktan seslendi:

“Ne arıyorsun?”

Fotoğrafı elime alıp yanlarına gittim.

“Anne…”

“Bu fotoğrafta neden böyle gülüyorsun?”

Annem fotoğrafa baktı.

Sonra babama döndü.

İkisi birden gülümsedi.

Babam sessizce cevap verdi:

“Çünkü başarmıştık.”

“Neyi?”

“Evlenmeyi.”

“O kadar zor muydu?”

Bu kez annem söze girdi.

“Düğün yapmadık.”

“İmkânlar… Bir çok açıdan biraz kısıtlıydı.”

“Yalnızca nikâh yaptık.”

Sonra fotoğrafı parmağıyla gösterdi.

“Ama o nikah bize dünyanın en büyük düğünüydü.”

İlk kez fotoğrafın içinde olmayan bir şeyi görmeye değil, merak etmeye başlamıştım.

Annem yalnızca evlilik cüzdanını havaya kaldırmıyordu.

Belki de uzun zamandır kurdukları ortak bir hayatın başlangıcını gösteriyordu.

Fotoğrafta yarım saatlik bir nikâh vardı.

Ama o yarım saatin gerisinde ne kadar bekleyiş, hesap, itiraz ve umut bulunduğunu bilmiyordum.

Birden ailemizin daha eski düğünlerini merak ettim.

“Peki dedemlerin düğünü nasıldı?”

Annem kalkıp eski bir kutu getirdi.

İçinden iki siyah-beyaz fotoğraf çıkardı.

“Bunlar büyük dedenle büyükannenden.”

“Onların düğünü günlerce sürmüş.”

“Kaç gün?”

“Anlatılanlara göre yedi gün.”

Fotoğraflara baktım.

Kalabalık bir avlu…

Yan yana dizilmiş insanlar…

Ortada genç bir çift…

“Peki dedemlerin?”

“Onlarınki de üç gün üç gece sürmüş.”

“Fotoğrafları nerede?”

Annem başını iki yana salladı.

“Yok.”

“Hiç mi çekilmemiş?”

“Bildiğimiz kadarıyla hayır.”

Albümün sayfaları arasında uzun süre sessiz kaldım.

Günlerce süren bir düğünden geriye tek kare kalmamıştı.

Yarım saat süren bir nikâhtan ise küçük bir albüm vardı.

Demek ki fotoğrafların sayısı, yaşananların büyüklüğünü anlatmıyordu.

Bazen uzun bir hayat tek kare bırakmıyordu.

Bazen de tek kare, yıllarca saklanan bir duyguyu taşıyordu.

Not defterimi açtım.

Aile içinde anlatılanları sırayla yazmaya başladım:

Büyük büyük dedelerimizin zamanı…

Kırk gün kırk gece sürdüğü söylenen düğünler.

↓

Büyük dedem…

Yedi gün.

↓

Dedem ve babaannem 

Üç gün üç gece.

↓

Dedem ve anneannem 

Salon düğünü.

↓

Annemle babam…

Yarım saatlik bir nikâh.

↓

Ben…

Kalem elimde durdu.

Son satıra yalnızca bir soru işareti koyabildim.

?

Bir gün ben de evlenecek miydim?

Evleneceksem nasıl bir hayat kuracaktım?

Büyük bir düğün mü isteyecektim?

Yalnızca nikâh mı?

Belki de hiç evlenmeyecektim.

Peki bunlardan hangisi gerçekten benim kararım olacaktı?

Ekonomik imkânlar mı belirleyecekti?

Ailelerin beklentileri mi?

Yaşadığım şehir mi?

Zamanın alışkanlıkları mı?

Sevdiğim insan mı?

Yoksa bütün bunların arasında, kendi isteğimi ayırt etmeye mi çalışacaktım?

O anda fark ettim:

Ben dedemin düğününü araştırmaya başlamıştım.

Ama çok geçmeden kendi hayatımın önünde durmuştum.

Düğünler değişmişti.

Süreleri kısalmıştı.

Fotoğrafları çoğalmıştı.

İnsanların imkânları, ihtiyaçları ve beklentileri birbirinden farklılaşmıştı.

Fakat asıl soru aynı yerde duruyordu:

İnsan, kendisine nasıl bir hayat kuracağına gerçekten kendisi mi karar verir?

Mahir Abi’nin sesi yeniden kulağımda yankılandı:

“Fotoğrafın içinde olmayanı da merak et.”

Annemle babamın nikâh fotoğrafına yeniden baktım.

Karede iki insan gülümsüyordu.

Fotoğrafın dışında ise para vardı.

Aileler vardı.

Bekleyişler…

Eksikler…

Vazgeçilenler…

Ve bütün bunlara rağmen birlikte kurulmak istenen bir hayat vardı.

Albümü kapattım.

Artık önümde yalnızca eski düğün fotoğrafları yoktu.

Kuşaklar boyunca değişen hayatlar vardı.

Bir zamanlar doğal kabul edilenler…

Sonradan vazgeçilenler…

Mecburiyet sanılanlar…

Tercih gibi görünen zorunluluklar…

Ve belki de başka türlü kurulabilecek hayatlar…

Defterimin en altına iki soru yazdım:

Fotoğraflar bize neyi gösteriyor?

Ve daha önemlisi, neyi göstermiyor?

Bir süre sonra üçüncü bir soru ekledim:

Bugün yaptığımız seçimlerin ne kadarı gerçekten bize ait?

Sanırım aradığım anlatı tam da bu soruların içinde başlamıştı.

Devam edecek…. Başka türlü de olabilir mi? / Bölüm 2